Piotrkowska i okolice - magazyntd.com

Małomiasteczkowość przetrwała w mentalności łodzian. Może tylko nieco się zdeklasowała. W istocie rzeczy Łódź jest raczej zbiorem małych miasteczek niż prawdziwym miastem. Nie tworzy jednorodnej przestrzeni urbanistycznej. Zachowały się niegdysiejsze, prowincjonalne obyczaje. Choćby wspólne pogaduszki na podwórkach w letnie popołudnia i wieczory. Na ławeczce lub na wyniesionych z mieszkań stołeczkach. Przy piwie albo grillu. Młodzież zaś chętnie gromadzi się przed bramami lub na rogach ulic, nawet w zimowe dni i wieczory. Ostatnimi czasy weszło w zwyczaj wysiadywanie młodych ludzi płci obojga na różnych murkach, kamiennych schodkach przed sklepami lub innego rodzaju pomieszczeniami. Jak niegdyś na przyzbie. Małe, lokalne sklepiki spożywcze, otwarte do późnych godzin, a nawet i w niedziele, przeobraziły się w centrum życia towarzyskiego, stanowią miejsce spotkań, odmianę ludowej gospody albo karczmy. Jakby nie istniały wielkomiejskie atrakcje. Jakby nie było dyskotek, pubów, kawiarni, kin, teatrów, publicznych parków. Zauważyłam nawet kiedyś latem, jak dwóch mężczyzn, popijając piwko, grało na ulicy w warcaby, tuż obok wejścia do sklepu.

Małomiasteczkowość, a może ściślej biorąc "wsiowość" mieszkańców wyraża się także w ignorowaniu przestrzeni publicznej. Każdy dba o swoją zagrodę, czyli własne mieszkanie. Natomiast klatki schodowe, podwórka, ulice ulegają systematycznej dewastacji. Nikomu nie zależy na wyglądzie otoczenia, w którym przyszło mu żyć. Na estetyce. Jest brudno, byle jak. Wszędobylskie psy załatwiają się, gdzie popadnie. Niemal wszędzie zalegają śmiecie. Właściciele sklepów malują w różne kolorki "swój teren", nie zwracając najmniejszej uwagi na charakter i barwę całej fasady. Przecież "wolność Tomku w swoim domku".

Łódź jest miastem biednym, choć może się poszczycić największą w kraju liczbą pałaców. Historycznie biorąc koniunktura Łodzi skończyła się z chwilą wybuchu pierwszej wojny światowej. Zamknął się wówczas chłonny rynek rosyjski, główny odbiorca produktów łódzkiego przemysłu. Potem było różnie, ale nigdy tak dobrze jak w "złotych latach" dziewiętnastego stulecia. Dzieje świetności i upadku miasta opisał sugestywnie i przekonująco Joszua Singer w swej łódzkiej epopei "Bracia Aszkenazy". Po drugiej wojnie światowej miasto rozrosło się nadmiernie. Ponad swoje możliwości. Zgodnie z polityką socjalistycznej "transformacji" chłopi zasilali szeregi klasy robotniczej. Dymiły kominy włókienniczych fabryk, budowano sypialnie dla mas, czyli osiedla mieszkaniowe z wielkiej płyty. Mieszczaństwo łódzkie było nieliczne i słabe. Jego substancję nadwerężyła wojna. Nowi przybysze nie mieli wzorców, nie mieli się do czego ani do kogo przystosować. Zostali pozostawieni sami sobie. Nie odnaleźli się w wielkomiejskim życiu. Jest to poniekąd problem ogólnopolski, ale w Łodzi szczególnie daje się we znaki.

Architektonicznie Łódź kształtowała się więc w ostatnich dekadach dziewiętnastego stulecia. Podobnie jak Nowy Jork. W latach 30. pojawiło się budownictwo nowoczesne. Proste, funkcjonalne. O jasnych fasadach i dużych oknach. Historycy sztuki utrzymują, że zespół łódzkiej secesji należy do najbogatszych, najciekawszych i najładniejszych w Europie. I zdaje się, jeśli przyjrzeć się uważnie niektórym kamienicom, pałacykom i ciągom ulic, że mają rację. Sęk w tym, że stare centrum Łodzi rozsypuje się na naszych oczach. Praga i Budapeszt słyną w świecie urodą secesji, dobrze wszakże utrzymanej, odmalowanej, odświeżonej. Łódź, która w powszechnej opinii uchodzi za miasto brzydkie, mogłaby błyszczeć na europejskim firmamencie, gdyby w nią zainwestować stosowne pieniądze, ale tych pieniędzy nie ma. I nikt, prawdę mówiąc, nie dba o ich znalezienie.

Historyczne śródmieście ginie. W okresie socjalizmu realnego zaniedbano je kompletnie. Było przecież reliktem burżuazyjnej przeszłości. W dodatku był to też czas kiedy secesja, zapewne pod wpływem myślenia modernistycznego, wypadła z łask i mody. Stała się synonimem kiczu i złego smaku. Mieszkanie w blokach, z wszystkimi wygodami, stanowiło symbol postępu i nowoczesności.

Co w tej sytuacji począć – oto pytanie. Właśnie w śródmieściu zawaliła się ostatnio jedna z przeznaczonych do wyburzenia starych kamienic. Ponoć na wyburzenia, podobnie jak i na renowację, nie ma pieniędzy. Sypią się tynki. Odpadają kawałki murów, fragmenty zabytkowych portali, wykuszy, stylowych ornamentów. Po starych, często drewnianych bramach zostały mizerne szczątki. Klatki schodowe straszą ludzi swym stanem i wyglądem. Z wielu kamienic usunięto balkony, bo groziły zawaleniem. Tu i ówdzie sterczą jeszcze zardzewiałe szyny, na których się wspierały. Fasady większości starych kamienic straszą wiekowym brudem, liszajami, wulgarnymi napisami. Rysami i pęknięciami. Chwilami ma się wrażenie, że dopiero co skończyła się tu wojna lub przeszły watahy barbarzyńców.

Przepastne podwórka Piotrkowskiej tworzą małe pasaże handlowe. Można tu znaleźć galerie plastyków, perfumerie, jadłodajnie, kawiarenki, sklepy z kawą i herbatą, biura podróży, sex shopy, szewców i wróżki. Słowem: niemal wszystko. Cały, swoisty świat konkurujący uparcie z "nowoczesnością" shopping mallów i supermarketów-gigantów.

Piotrkowska tętni własnym życiem. Niektóre, odnowione już fasady secesyjnych kamienic pozwalają przeczuć potencjał, jaki kryje się w łódzkiej architekturze. Wabi turystów i stałych mieszkańców posesja zwana Secesja 89. Odmalowane, czyste, zdobne w kwiaty i drzewa, stylowo zaaranżowane podwórko tworzy elegancki wielkomiejski salon. Mieści się tu kawiarenka Bliklego. Miejsce robi się coraz bardziej popularne i modne.