Dom polskiej nauki i tradycji - magazyntd.com

Dom polskiej nauki i tradycji

Polski Instytut Naukowy (The Polish Institute of Arts and Sciences of America) " zasłużona placówka zrzeszająca intelektualistów i naukowców polskiego pochodzenia żyjących w większości na terenie

PIN

PIN

Bart Sadowski

2006-12-09

Biblioteka

Biblioteka

Bart Sadowski

2006-12-09

Zbiory biblioteki liczą 40 tysięcy książek, tysiące dokumentów oraz wiele cennych obrazów. Na ścianie między oknami obraz Jacka Malczewskiego œJezus przy stole z legionistami.

Biblioteka

Biblioteka

Bart Sadowski

2006-09-25

Patronem biblioteki jest Alfred Jurzykowski, założyciel fundacji wspierającej instytucje naukowe poza granicami Polski.

PIN

PIN

Bart Sadowski

2006-09-25

Budynek przy 30 Ulicy we wschodniej części Manhattanu to siedziba Polskiego Instytutu Naukowego.

Galeria

Galeria

Bart Sadowski

2006-09-25

W galerii Instytutu odbywają się odczyty, spotkania i wystawy prac polskich artystów. Na co dzień zdobią ją antyczne meble oraz obrazy Tadeusza Makowskiego, Maksymiliana Gierymskiego, Władysława Jahla oraz Eugeniusza Żaka.

---

Stanów Zjednoczonych, jak i naukowców amerykańskich – ma bogatą historię. Założony przez członków Polskiej Akademii Umiejętności w 1942 roku, Instytut – wobec tragicznego losu Polski – przeniósł na amerykański grunt polską myśl naukową, kontynuując tym samym działalność przedwojennej Akademii.

Po latach korzystania z budynku należącego do Fundacji Alfreda Jurzykowskiego przy 66 Street, na Manhattanie, po korzystaniu z gościnności Fundacji Kościuszkowskiej, która użyczyła swoich pomieszczeń na czas poszukiwania nowego locum, Instytut przeprowadził się do własnego budynku przy 208 East 30 St. w Nowym Jorku. Dokumenty podają, że kontrakt podpisano w dniu 17 października 1986 roku. W marcu następnego roku dokonano przeprowadzki.

Na czele Instytutu stoi prezes Piotr S. Wandycz, profesor Yale University. Wiceprezydentem jest prof. Zbigniew Brzeziński, a dyrektorem wykonawczym Tadeusz Gromada, profesor New Jersey City University. Do zasłużonych członków Instytutu należeli m. in.: Oskar Halecki, Bronisław Malinowski, Henryk Arctowski, Czesław Miłosz, Jan Lechoń, Józef Wittlin, Bolesław Wierzbiański, Tadeusz Sendzimir i Mieczysław Horszowski. Obecnie w poczet członków wchodzą nie mniej znane osobistości, takie jak: wiceprezydent Instytutu profesor Brzeziński, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (2004) Frank Wilczek, Stanisław Skrowaczewski, Richard Anuszkiewicz, ambasador Daniel Fried czy Stanisław Barańczak. Dziś do Polskiego Instytutu Naukowego należy ponad półtora tysiąca członków i osób współpracujących.

Aż dziw bierze, że zaraz minie 20. rocznica objęcia nowej siedziby. Dla każdego wchodzącego do budynku wydaje się, jakby czarne pianino i obrazy na ścianach były świadkami co najmniej podpisania Deklaracji Niepodległości. Jakby atmosferę tego miejsca tworzono pokoleniami. Nieliczny personel i ludzie dobrej woli stworzyli urocze miejsce, które nie tylko promieniuje polską nauką, ale i polskim duchem i tradycją.
Wąski budynek usytuowany w spokojnej, dostojnej dzielnicy ma cztery piętra obłożone od piwnic aż po dach polskimi dobrami. W skrócie można powiedzieć, że mieści się tutaj ponad czterdzieści tysięcy książek, osiem tysięcy broszur, niezliczone ilości starych dokumentów, setki obrazów, szkiców, rysunków i map, między innymi planów miast polskich. Biblioteka Instytutu – The Alfred Jurzykowski Memorial Library – gromadzi dary Polaków, uzupełniane przez zakup nowych publikacji. Dzięki odnowionej po 1989 roku współpracy z krajowymi placówkami naukowymi Polski Instytut Naukowy gości stypendystów, którzy opracowują archiwum i zbiory biblioteczne. Pracy jest co niemiara. Do najstarszych dokumentów przechowywanych na 30 Street należy testament Piotra Kmity z 1505 roku, stronnika królowej Bony. W archiwum znaleźć można prywatne dokumenty Jana Lechonia, listy pisane ręką Juliana Tuwima, korespondencję innych artystów tworzących grupę literacką Skamander, archiwum wybitnej klawesynistki Wandy Landowskiej, oryginalne dokumenty z Gwatemali Andrzeja Bobkowskiego, autora znakomitych dzienników z czasów II wojny światowej pod tytułem „Szkice piórkiem”, archiwum ruchu społecznego Solidarność. Po 1989 roku zwrócono Polsce niezwykle cenne archiwa należące od pokoleń do rodziny Potockich.

By dostać się do środka, trzeba zejść parę stopni niżej niż chodnik. Tuż za drzwiami mieści się hall ze sztychami i obrazami na ścianach. Po prawej stronie stoi wspomniany już fortepian i dwa biurka. Za schodami prowadzącymi na górę znajduje się sala konferencyjna Instytutu. Jest to serce budynku. Tu organizowane są wystawy, odczyty, spotkania naukowe i towarzyskie. Tu na ścianach wiszą oryginalne prace Zdzisława Czermańskiego i Tadeusza Makowskiego pochodzące z bogatej kolekcji dzieł sztuki Jana Lechonia. Tu ostatnio obchodzono uroczyście 100-lecie urodzin prof. Feliksa Grossa, byłego dyrektora Instytutu, który ofiarował tej placówce wiele lat twórczego życia. Na jubileusz przygotowano wystawę prac socjologicznych profesora, uzupełnioną przez artykuły, zdjęcia i osobiste pamiątki. Profesor Gross zmarł w lipcu 2006 roku.

Tuż za salą konferencyjną mieści się mały ogród. Sporadycznie jest on wykorzystywany do ekspozycji rzeźb. Piętro wyżej mieści się sekretariat i gabinet dyrektora Instytutu. W sekretariacie wisi akwarela Mai Berezowskiej, w dyrektorskim gabinecie piękny widok Wawelu.

Na drugim i trzecim piętrze usytuowano zbiory biblioteki, choć w całym budynku trudno jest znaleźć pomieszczenia bez książek. Są to publikacje dotyczące polskiej historii, kultury, literatury, socjologii oraz innych nauk społecznych i politycznych. Jest to jedna z nielicznych polskich bibliotek przedstawiająca dorobek rodzimej humanistyki wydawanej na emigracji i w kraju. Tuż obok siebie stoją w równych rzędach książki wydawane w Polsce i wszędzie tam, gdzie pojawiła się polska diaspora. Biblioteka jest jakby gotowym materiałem badawczym do prac dokumentujących stan polskiego życia naukowego i literackiego poza granicami Polski. Można tu znaleźć dobra najwyższe: stare książki i dokumenty wydawane w Europie w dawnych wiekach. Najstarszą książką należącą do zbiorów jest wydana po łacinie w 1546 roku poezja Horacego pod tytułem „Quintus Horrati Opera Lyrica”.

Kolejne publikacje stanowią uzupełnienie zbiorów Instytutu. To właśnie dzięki PIN ukazały się między innymi prace Aleksandra Janty, Jerzego Kosińskiego, eseje o Józefie Konradzie autorstwa Ludwika Krzyżanowskiego, poezje Kazimierza Wierzyńskiego, proza Józefa Wittlina i wielu, wielu innych. Do najnowszych publikacji Instytutu należą: antologia poezji Jana Lechonia w tłumaczeniu na język angielski, „Listy” Mickiewicza z lat 1817-1833, zbiór esejów poświęconych papieżowi Janowi Pawłowi II oraz zbiór artykułów pod redakcją profesora Harolda Segela, dotyczących myśli politycznej w Polsce w czasach odrodzenia.

Polski Instytut Naukowy już od pięćdziesięciu lat wydaje kwartalnik „Polish Review” zawierający artykuły, opracowania i recenzje prac członków Instytutu i prace dotyczące polskiej emigracji. Redakcja kwartalnika ma swoje pomieszczenia na czwartym, ostatnim piętrze. To tutaj wybiera i opracowuje się materiały przesłane nie tylko ze Stanów Zjednoczonych, ale też między innymi z Niemiec i Kanady. „Polish Review” czasami wydawał numery specjalne, poświęcone wielkim wydarzeniom. Na przykład po wyborze kardynała Karola Wojtyły na papieża ukazał się specjalny numer kwartalnika. Notabene, na jednej ze ścian wisi fotografia Karola Wojtyły wpisującego się do księgi gości w czasie wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1976 roku. Notatka sporządzona jego ręką umieszczona jest pod zdjęciem. Uroczystość uświetniająca półwiecze „Polish Review” odbyła 19 listopada 2006 roku w salach Konsulatu Generalnego RP.

Nie można nie wspomnieć o kolekcji obrazów. Oprócz wspomnianej wcześniej kolekcji rysunków i karykatur Zdzisława Czermańskiego, na ścianach wiszą prace Elwiro Androllego, Mai Berezowskiej, Olgi Boznańskiej, Maksymiliana Gierymskiego, Franciszka Kostrzewskiego, Tadeusza Makowskiego, Jacka i Rafała Malczewskich, Zygmunta Menkesa, Piotra Michałowskiego, Nikifora, Aleksandra Orłowskiego, Władysława Podkowińskiego, Stanisława Witkiewicza, Stanisława Wyspiańskiego i Eugeniusza Żaka. Na trzecim piętrze w sali bibliotecznej wisi oryginalna fotografia Heleny Modrzejewskiej. Gościnne sale często są użyczane na wystawy polskich malarzy i grafików z kraju lub tworzących w Ameryce.
Polski Instytut Naukowy prężnie działa nadal. Dostarcza wielu wiadomości na stronie internetowej, organizuje coroczne spotkania na znakomicie zorganizowanych zjazdach. Wygłaszane tam wystąpienia wydawane są później drukiem. Do stałej działalności Instytutu należy dodać współpracę na różnych szczeblach z krakowską, reaktywowaną Akademią Umiejętności, z krakowskim Uniwersytetem Jagiellońskim, z Instytutem Badań Literackich w Warszawie, z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych, Biblioteką Narodową, Fundacją na rzecz Nauki Polskiej w Warszawie.

Tak więc pod jednym dachem można przejrzeć stare dokumenty, niezwykle interesującą kolekcję manuskryptów i książek, zobaczyć prace plastyczne, wysłuchać odczytów, uczestniczyć w wielu spotkaniach.
Dzięki osobistemu zaangażowaniu wielu ludzi, takich jak Janina G. Kedron, zastępcy dyrektora, Polski Instytut Naukowy w Nowym Jorku wpisuje się do dorobku naszego narodu na równi z Biblioteką Polską w Paryżu, redakcją paryskich „Zeszytów Historycznych”, a dawniejszej „Kultury”, Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Zamku Montresor we Francji oraz nowojorskim Instytutem im. Józefa Piłsudskiego i Fundacją Kościuszkowską.

Autorka dziękuje paniom Krystynie Baron
i Janinie Kedron za pomoc w redagowaniu artykułu.