Wzornictwo przemysłowe w MoMA - magazyntd.com

Wzornictwo przemysłowe w MoMA

Kiedy w 2004 roku ponownie otwarto jedno z najstarszych muzeów świata, poświęconych wyłącznie sztuce współczesnej, nowojorska MoMA uzyskała dwukrotnie większą przestrzeń wystawienniczą. Dzięki projektowi modernizacji japońskiego architekta Yoshio Taniguchi MoMA może zaprezentować większą część swoich olbrzymich zbiorów.

Oczywiście nawet ta przebudowa nie umożliwi prezentacji wszystkich nawet najlepszych dzieł znajdujących się w posiadaniu muzeum. To również dotyczy działu Design and Architecture (Projektowanie i Architektura), które znajduje się na pierwszym piętrze.

Już gdy wjeżdżamy wolno w górę ruchomymi schodami uwagę zwraca secesyjna balustrada balkonowa i panel okienny z kolorowego szkła z Avery Coonley Playhouse, Riverside, Illinois (1912 r.) projektu jednego z największych architektów amerykańskich – Franka Lloyda Wrighta. Ta skromna ekspozycja może zaciekawić jedynie znawców i koneserów, podczas gdy reszta całego działu skupia się na przedmiotach codziennego użytku. Większość z wybranych eksponatów weszła do produkcji masowej, aczkolwiek duża część to raczej obiekty muzealne podziwiane jako dzieła sztuki.    

Jednym z najstarszych eksponatów jest krzesło austriackiej firmy Gebrüder Thonet, zwane „krzesłem Thoneta” lub thonetowskim. Na wystawie znajduje się model nr 18 z 1876 roku. Historia tego krzesła sięga 1842 roku, kiedy to jeden z braci, Michael Thonet opatentował metodę wyrobu mebli z giętego drewna bukowego na gorąco (przy użyciu pary), a w kilka lat później założył fabrykę produkującą meble na niespotykaną dotychczas skalę. To najlepiej sprzedające się krzesło świata wywarło ogromny wpływ na wiedeńską secesję. Krzesło to wciąż zachwyca lekkością, prostotą formy i minimalną dekoracją.

Tuż obok stoi majestatyczne, ale i mniej praktyczne krzesło Side Chair Charlesa Rennie Mackintosha z 1897 r.; przykład szkockiej secesji.

Kwintesencją estetyki i filozofii awangardowej grupy De Stijl jest krzesło Red Blue, które zaprojektował holender Gerrit Rietveld jako jeden z mebli do domu pani Schröder-Schräder w Utrechcie. Egzemplarz w MoMA pochodzi prawdopodobnie z 1923 roku. Swoją nazwę zawdzięcza przede wszystkim kolorom, którymi powleczone dwie największe płaszczyzny: czerwone oparcie i niebieskie siedzenie. Pozostałe elementy ramy są czarne z żółtymi wykończeniami najmniejszych pól. Drewniane krzesło jest trójwymiarową realizacją zasady rezygnacji z wygody na rzecz geometrii i trzeba przyznać, że drewniana konstrukcja Red Blue Chair nie sugeruje ani grama wygody. Zresztą komfort wcale nie interesował Rietvelda. Chodziło mu raczej o utrzymanie użytkownika w stanie skupienia i aktywności umysłowej.

Krzesła i fotele należą do najbardziej interesujących przykładów kreatywnego wzornictwa przemysłowego z dwóch powodów. Część z nich na stałe wpisała się w nasz codzienny krajobraz domowo-biurowy, jak Marcela Breuera Wassily Chair (Krzesło Wasyla na cześć Wasyla Kandinsky'ego 1927-28) czy Barcelona Chair (1929) Ludwiga Miesa van der Rohe'a. Natomiast pozostałe prezentują najbardziej nieoczekiwane koncepcje i projekty, jak Chaise Longue (La Chaise1948) Charlesa i Raya Eamesów czy Marca Newsona Wood Chair z roku 1988. Podobnie wrażenie sprawia fotel brazylijskich projektantów Fernando and Humberto Campana, których Corallo Armchair z 2004 roku wydaje się być jedynie nieskładną plątaniną koralowego drutu. Ażurowa konstrukcja wykonywana jest ręcznie przez pracowników włoskiej firmy Edra. Każda ławka, bo jednak fotel ten pasuje bardziej na werandę lub do ogrodu, jest unikatowym eksponatem i wciąż można ją zakupić za, bagatelka, prawie 6 tys. dolarów!

Historia stolika do kawy ze szklanym blatem projektu Isamu Noguchiego, amerykańskiego artysty japońskiego pochodzenia, jest bardzo interesującym przykładem pogwałcenia praw autorskich. W 1939 roku Noguchi zaprojektował stół specjalnie dla ówczesnego dyrektora MoMA A. Gongera Goodyeara. Niestety stolik skopiował bez zgody Noguchiego projektant wnętrz Terence Harold Robsjohn-Gibbings. W ten sposób unikatowy egzemplarz stał się jedynie modelem, który wszedł do produkcji seryjnej i dosyć często można zobaczyć go w amerykańskich mieszkaniach. Noguchi jednak zaprojektował własną wersję, która różni się trochę od pierwowzoru, ale wciąż zachowuje pierwotną organiczną formę. Stolik wytwarza od połowy lat 40. firma Herman Miller Furniture Company. Eksponat muzealny pochodzi z 1944 roku.

Wśród wystawionych eksponatów zwracają uwagę swoim ergonomicznym kształtem i humorem projekty Evy Zeisel, amerykańskiej artystki pochodzenia węgierskiego, pt. Salt and Pepper Shakers. Należą one do serii naczyń „Town and Country”, którą prawie stuletnia obecnie artystka zaprojektowała w 1945 roku. Obecnie naczynia z tej serii są poszukiwane przez kolekcjonerów.

Wyjątkowym projektem jest Misa (1984 r.) Mary Ann „Toots” Zynsky. Jego oryginalność polega nie tylko na niekonwencjonalnym kolorze, ale przede wszystkim na technice, w jakiej ta amerykańska artystka tworzy. Tę technikę nazwała „filet-de-verre” i polega ona na tworzeniu kompozycji z tysięcy pojedynczych włókien szklanych. Pozwala ona na uzyskanie niezwykłej wręcz faktury wykonywanych prac.

Przykładem alternatywnego wzornictwa jest bez wątpienia komoda autorstwa holenderskiego projektanta Tejo Remy zatytułowana bardzo nostalgicznie You Can’t Lay Down Your Memory (1991 r.). To kolekcja dwudziestu różnych szuflad pochodzących z innych mebli o różnych rozmiarach, kolorach i kształtach. Remy w poetycki sposób wykorzystuje stare, niechciane, porzucone już meble. Cała kompozycja sprawia wrażenie jakby miała się za chwilę rozlecieć i jedynie parciany pas powstrzymuje ją od ponownej dezintegracji. Ten konkretny egzemplarz jest jeszcze stosunkowo stabilny, bowiem inne komody z tej serii są bez wątpienia bardziej chaotyczne skomponowane.

Pośród licznych eksponatów można zobaczyć helikopter, telefon komórkowy, iPod, smart car, psa-robota firmy Sony, ale także projekt oznakowania dla nowojorskiego metra (1966-70) i plastikowe kubły na śmieci Garbino Trash Can, które w 1996 roku zaprojektował Kanadyjczyk Karim Rashid i można je kupić wszędzie. Ekspozycja jest tak eklektyczna, jak i cały XX wiek.